Wanneer u Uitvaartbureau Jan Fiddelaers gebeld heeft, spreekt een van de uitvaartbegeleiders/sters met u af wanneer hij of zij komt om de uitvaart te regelen.
Bij het regelen wordt ten eerste gevraagd naar de wensen van de nabestaanden. Alle wensen en afspraken worden genoteerd in het aannameformulier. Met behulp van dit formulier worden alle te regelen zaken stap voor stap met u doorgenomen zodat niets vergeten wordt. De laatste pagina van het aannameformulier (afbeelding) bestaat uit een overzicht van de kosten, zodat u niet voor een financiële verrassing komt te staan.

Het is absoluut niet noodzakelijk om bij het eerste bezoek meteen alles te regelen. Vaak staat uw hoofd daar ook niet naar en wilt u over bepaalde zaken langer nadenken. Belangrijk is wel om vast te stellen of het een begrafenis of crematie wordt en wanneer de uitvaart plaats vindt. Soms is het erg druk en zijn kerken, aula's of crematoria niet beschikbaar op de gewenste tijd. Wanneer de uitvaart is vastgelegd en overleg is gepleegd met degene die de dienst gaat leiden, kan de rest desnoods even wachten. Vaak is het nog wel van belang dat de rouwbrieven de deur uitgaan en het nemen van een besluit over een eventuele rouwadvertentie. Ook de verzorging, eventueel vervoer naar een rouwcentrum en het opbaren van de overledene wordt tijdens het eerste bezoek besproken.

Per bezoek van de uitvaartbegeleider kunnen andere zaken geregeld worden. Zoals het samenstellen van de avondwake of -viering, uitvaartdienst, gebruik van teksten, keuze van kist, bloemen, muziek, koffietafel of condoleance. Over een eventueel grafmonument of sierurn hoeft meestal pas na de uitvaart besloten te worden.

Kiezen voor een begrafenis of crematie is heel persoonlijk. Veel mensen hebben er behoefte aan later een plek te kunnen bezoeken. Maar ook bij crematie is de mogelijkheid om een plek te creëren, zoals de urnenmuur (columbarium) of het urnengraf.

Anderen vinden het juist prettig dat zo'n plek er niet is. Ze hebben er geen behoefte aan of er zijn geen nabestaanden die het kunnen bijhouden en/of bezoeken.
Bij een begrafenis vindt er op de begraafplaats meestal nog een korte plechtigheid plaats met (een deel van) de aanwezigen. Op veel plaatsen is speciaal daarvoor een soort overkapping gemaakt. Na de plechtigheid neemt men daar afscheid door een laatste maal langs de kist te lopen. De familie neemt meestal als laatste, in alle privacy, afscheid.

Belangrijk is om te besluiten wat er met de kist gebeurt. Emotioneel gezien is het een groot verschil of de kist achter blijft onder de overkapping of dat de nabestaanden de kist naar het graf brengen en er bij blijven als de kist in het graf daalt. Zeker wanneer er kinderen bij zijn, is het aan te bevelen de kist te laten dalen. Kinderen kunnen de gedachtesprong vaak niet maken van de kist die blijft staan en later in de grond gaat. Wanneer ze er niet bij geweest zijn, hebben ze vaak het idee dat de kist gewoon boven de grond blijft staan. Dat is hun logica.

Datzelfde geldt voor afscheid in het crematorium. Ook dan kunnen ze het idee hebben dat de kist voortaan in de aula blijft staan. Het moet hen goed uitgelegd worden. Eventueel ga je tijdens het condoleren of tijdens de koffie even met de kinderen terug om te laten zien dat de kist niet meer in de aula staat (uiteraard voordat de volgende kist er staat). Bespreek dit even met het personeel van het crematorium.
De kist gaat meteen na de dienst naar de ovenruimte en wordt in de oven ingevoerd. Dit in tegenstelling tot wat veel mensen denken. Na een tot anderhalf uur is het verbrandingsproces voorbij en wordt de as uit de oven gehaald. De as gaat in een asbus en moet wettelijk een maand in het crematorium blijven. Daarna mag je als nabestaanden over de as beschikken. De familie heeft echter een jaar de tijd om te besluiten wat er met de as moet gebeuren. Wanneer de nabestaanden na een jaar nog niet tot een besluit gekomen zijn, wordt de as in de algemene nis bewaard. Deze plek wordt gehuurd en is niet voor publiek toegankelijk.

Wat zijn de mogelijkheden bij asbestemming?

• Verstrooiing van de as waarbij de nabestaanden naar wens al dan niet aanwezig kunnen zijn. Verstrooien kan op de strooivelden van het crematorium, op zee of in de lucht. Nabestaanden mogen de as ook mee naar huis nemen om zelf te verstrooien op een dierbaar plekje. Wanneer dit op grondgebied van een ander gebeurt, moet daar wel eerst toestemming voor gevraagd worden. Thuis, in de tuin, mag ook, maar realiseer u wel wat de emotionele betekenis bij verhuizing is. Sommige crematoria hebben een speciaal kinder- en of foetus veldje voor de verstrooiing. Crematorium Westgaarde heeft zelfs een Ajax-veld met het gras uit 'De Meer'. De dug-out staat in de buurt om te mijmeren.
• Urnengraf of urnennis (columbarium). Dit is zowel mogelijk bij een crematorium of op een begraafplaats. Net als bij een graf huur je deze voor een aantal jaren.
• De as mag ook op een eigen graf verstrooid worden of bijgeplaatst in een graf of grafkelder
• De as kan ook thuis in een sierurn bewaard worden of geplaatst worden in een urnament in de tuin of binnen. Uitvaartbureau Jan Fiddelaers heeft een scala aan mogelijkheden hierin. U kunt hiervoor een kijkje nemen in onze webshop www.fiddelaers.nl/webshop of binnenlopen tijdens de inloopochtend, elke donderdag in Rouwcentrum Fiddelaers. Er kan natuurlijk ook altijd een afspraak worden gemaakt.
• De as bewaren in een assierraad. Uitvaartbureau Jan Fiddelaers heeft een diversiteit aan assieraden waarin as bewaard kan worden. U kunt hiervoor een kijkje nemen in onze webshop www.fiddelaers.nl/webshop of binnenlopen tijdens de inloopochtend, elke donderdag in Rouwcentrum Fiddelaers. Er kan natuurlijk ook altijd een afspraak worden gemaakt.

Bij katholieke uitvaarten is het de gewoonte om op de avond voor de uitvaart een avondwake te houden. Het is de voorbereiding op de uitvaartplechtigheid maar veel mensen gebruiken de avondwake ook om afscheid te nemen als ze de volgende dag niet in de gelegenheid zijn om bij de uitvaart aanwezig te zijn. Meestal wordt de avondwake voorbereid en uitgevoerd door vrijwilligers van een avondwakegroep. Zij komen vooraf bij de nabestaanden op bezoek om de avondwake te bespreken.

Omdat de avondwake geen eucharistieviering is, is er meer mogelijk wat teksten, muziek en andere rituelen betreft. De liturgische regels zijn minder strak.

Bij de avondwake is er mogelijkheid om vooraf schriftelijk te condoleren. Veelal is er na de dienst gelegenheid om persoonlijk afscheid te nemen van de overledene.

In de aula van Rouwcentrum Fiddelaers is er de gelegenheid om een avondviering te houden op de avond voorafgaand aan de uitvaart. Deze wordt voorgegaan door een pastor of ritueelbegeleider. Er wordt door de voorganger samen met de familie een persoonlijke viering gemaakt. Aansluitend kan direct het rouwbezoek plaatsvinden in de rouwkamer van Rouwcentrum Fiddelaers.

De uitvaartdienst kan een kerkelijke dienst zijn, een niet-kerkelijke dienst of een combinatie van beide (bijvoorbeeld bij een eucharistieviering gevolgd door een plechtigheid in het crematorium).

Bij een kerkelijke dienst moet men zich houden aan de regels die hiervoor gelden. Dat is per kerk verschillend. De katholieke kerk kent de Requiemmis, een eucharistieviering gevolgd door de absoute. De liturgische regels zijn hierbij van belang. De ene pastor zal hier zwaarder aan hechten dan de ander. Het is van belang om hierover vooraf te overleggen. Sommige families denken dat de lezingen uit het evangelie door eigen verhalen of toespraken vervangen kunnen worden en dat alle muziek acceptabel is. De meeste pastors hebben hier echter moeite mee of staan het gewoonweg niet toe. Als men alle vrijheid wil om de dienst op eigen wijze in te vullen, kan men beter kiezen voor een afscheid in een niet-kerkelijke ruimte. De aula van Rouwcentrum Fiddelaers of het crematorium, een andere ruimte die geschikt is.

Ook bij een dienst in een protestante kerk gelden regels die niet zomaar opzij gezet kunnen worden.

Er zijn veel hulpmiddelen om de (kerkelijke) dienst in te vullen. Uitvaartbureau Jan Fiddelaers heeft ze allemaal in huis. Ze worden uitgeleend aan de nabestaanden. Enkele voorbeelden:

• Nel van Drie, Als het stil wordt . . . Werkboek voor vieringen rond de dood.
• Nel van Drie, In dankbare herinnering, deel I en II Gedichten rond de dood voor avondwake en uitvaart (kerkelijke vieringen).
• Nel van Drie, Als de dood woorden vraagt, niet-bijbelse lezingen voor avondwake, uitvaart, crematie.
• Werkgroep voor Liturgie Heeswijk, De dood voorbij. Gebeden, teksten en suggesties bij een avondwake en uitvaart.
• Werkgroep voor Liturgie Heeswijk, Door de dood heen. Leer- en werkboek voor avondwake en uitvaart.
• Rondom de beker. Teksten van Peer Verhoeven, Adri Bosch en anderen bij afscheid en gedachtenis; inclusief cd met muziek van Willem Vogel
• Yvonne van Emmerik, Mientje Luiken en Gerard Oostveen, Zaaien in tranen. Woorden van verder dan dood.
• Voor teksten speciaal voor jonge mensen zie bij 'Aandacht voor kinderen'.

Bij een kerkelijke uitvaartdienst leidt de pastor of de dominee de dienst. Bij andere godsdiensten is dat de rabbijn (jodendom), de imam (islam) en bij de hindoes de pandit. Wanneer niet gekozen wordt voor een kerkelijke uitvaart wordt iemand anders gezocht om de dienst te leiden. Wanneer de familie veel zelf invult, gaat de uitvaartbegeleider soms voor, introduceert hij of zij de sprekers en kondigt de muziek aan. Omdat de uitvaartbegeleider ook andere taken heeft, is deze oplossing niet altijd te verkiezen. Men kan ook gebruik maken van een humanistisch uitvaartbegeleider. Deze hebben een speciale opleiding gehad om niet-kerkelijke diensten te begeleiden op humanistische grondslag. Dit laatste kan toch weer leiden tot fricties. Sommige mensen willen totaal vrij zijn bij de invulling en accepteren geen kerkelijke maar net zo min humanistische regels. Of er zijn families die geen kerkdienst willen, maar toch met een gebed willen beginnen. Sommige humanistische uitvaartbegeleiders zullen dit principieel niet doen.

Tegenwoordig zijn er ook funerair sprekers of rituelbegeleiders. Zij zijn niet gebonden en vullen samen met de nabestaanden de dienst in. Een aantal van hen heeft een kerkelijke achtergrond en kan desgewenst een dienst leiden met religieuze inslag. Anderen hebben totaal geen kerkelijke binding. Een gesprek vooraf is dan ook aan te bevelen om na te gaan of nabestaanden en spreker op dezelfde lijn kunnen komen.

www.avalon-afscheid.nl

Nog even samen zijn na de uitvaart gebeurt in het zuiden van het land veelal door middel van een koffietafel. Ook hier kent men koffie met cake maar meestal kiest de familie voor koffie met broodjes of een meer uitgebreide koffietafel. Een traditionele koffietafel, eventueel compleet met zult en een borreltje, is verkrijgbaar vanaf ongeveer € 12,50 per persoon. De koffietafel kan uitgebreid worden tot een lunch met soep en andere warme gerechten tot een chiquere lunch met wijn en luxe hapjes. Dan gaan de prijzen naar € 15,- tot € 20,-.

In traditionele buurtschappen komt de koffietafel thuis, in de schoongemaakte stal, met lange tafels gedekt, nog voor. Dit wordt overigens steeds zeldzamer. Jammer, want het is een prachtig gebruik.

In Rouwcentrum Fiddelaers is er veel mogelijk met betrekking tot koffietafels of condoleances: de brabantse gedekte koffietafel, koffie met broodjes, koffie met vlaai etc. Maar ook speciale wensen kunnen in overleg gerealiseerd worden.

Rouwbrief
Voor het opstellen van de rouwbrief zijn hulpmiddelen en desgewenst voorbeeldteksten beschikbaar. Er is keuze uit een vrij uitgebreide collectie rouwbrieven van traditioneel tot zeer modern, van een grijs randje tot kleurrijk. Daarnaast is het altijd mogelijk een eigen ontwerp te maken. De mooiste rouwbrieven zijn zelf ontworpen, bijvoorbeeld met tekeningen van de kleinkinderen. Wanneer er voldoende tijd is, bijvoorbeeld als de brief niet dezelfde dag verzonden hoeft te worden (uitgezonderd de weekenddagen) of wanneer bij de voorbespreking de rouwbrief al is uitgezocht, kan elke brief uit iedere collectie die in Nederland aangeboden wordt, besteld worden.

Nagedachtenisprentje
Voor het uitzoeken en bestellen van de nagedachtenisprentjes is meer tijd beschikbaar. Er zijn slechts enkele prentjes op voorraad omdat er meestal voldoende tijd is om een prentje naar keuze bij een uitgeverij te bestellen. Ook wordt veel gebruik gemaakt van fotoprentjes met daarop afgebeeld een foto van de overledene, zijn of haar lievelingsplekje of een eigen kunstwerk. Ook eigen ontwerpen komen veel voor en zijn natuurlijk zeer persoonlijk.

Rouwadvertentie
Veel mensen kiezen naast een rouwbrief ook voor een overlijdensadvertentie in de krant. Daar hangt een prijskaartje aan maar er wordt met een advertentie wel een grote groep mensen bereikt. Meestal wordt de rouwadvertentie wat compacter opgesteld dan de rouwbrief om de kosten enigszins te drukken. Een advertentie in een regionale krant kost al snel rond de € 500,- Landelijke dagbladen, zoals de Volkskrant, NRC of Trouw zijn een stuk duurder.

Er is tegenwoordig een grote keuzemogelijkheid wanneer je een kist gaat uitzoeken. Nog steeds zijn er eiken en grenen (fineer) kisten met geel- of roodkoperen of houten handvatten. Maar daarnaast is er de kist van steigerhouten planken, de vurenhouten, ongeverfde kist waarop je zelf kunt tekenen of schilderen, beschilderde kisten of bewerkt met airbrush, de rieten kist, dure Italiaanse modellen en zeer modern vormgegeven modellen. Zelfs een kartonnen kist is verkrijgbaar. Ook aan de binnenzijde is keuze mogelijk. De glanzende satijnen bekleding is er in diverse kleuren maar kan ook vervangen worden door ongebleekte katoen, spijkerstof, of vervangen door een eigen stofje of het eigen dekbed.

Het is wettelijk niet verplicht dat een overledene in een kist begraven of gecremeerd wordt. De rieten mand is mogelijk maar ook een lijkwade of doodshemd. Mooie wades worden geweven door bijvoorbeeld Mies Bouwmeester en Margaret Sabee. Sommige mensen laten tijdens hun leven deze wade al maken, ook al omdat voor het weven van de wade veel tijd nodig is. Omdat het dragen van de overledene en het laten zakken in het graf of invoeren in de oven lastig is, wanneer er geen kist gebruikt wordt en handvatten dus ontbreken, is een soort houten baar verkrijgbaar. Erg mooi is het afdekken van de kist met een speciaal baarkleed.

Bewaren van de as

Voor het bewaren van de as van een overledene is de keuze net zo groot als bij kisten. Natuurlijk zijn er de standaardmodellen maar ook hier hebben kunstenaars zich bezig gehouden met de vormgeving. Gebakken modellen, in de vorm van beertjes of vlinders, ontworpen door glaskunstenaars, met de Raku-techniek of in de vorm van een kastje waarbij ook sieraden hun plek kunnen krijgen.

Dit is natuurlijk met name van belang wanneer de urn zichtbaar bewaard wordt. In een urnenmuur, urnengraf, of urnament kan volstaan worden met een eenvoudiger model omdat de urn niet zichtbaar is.

Sommige mensen kiezen er voor om as te bewaren in een herdenkingssieraad. Het gaat om minuscule hoeveelheden. Ook hier zijn weer massaproducten te krijgen maar ook ontwerpen van kunstenaars zoals de herdenkingssieraden van Jannie Kuil.

Regelmatig wordt bij een uitvaart de kist bijna onttrokken aan het zich door de hoeveelheid bloemen op en rond de kist. Rouwarrangementen zijn niet goedkoop dus het is van belang om een goede keuze te maken.

Kransen worden nauwelijks meer gebruikt. Bloemstukken des te meer. De ene bloemist werkt traditioneel en met veel bloemen, de ander moderner met veel groen en ander materiaal. Het is een kwestie van smaak. Rozen blijven favoriet maar ook zonnebloemen zijn geliefd, zeker bij jonge mensen. Bij kinderen worden vaak knuffels verwerkt in de stukken zoals beertjes. Soms is het bloemstuk, met name bij kinderen, in de vorm van een hart.

Erg kostbaar maar door nabestaanden vaak gekozen is een dekselboeket. Bijvoorbeeld rozen die de hele deksel van de kist bedekken.
Katholieken zijn uitbundiger met bloemen dan protestanten. Van oudsher werden bij protestanten geen bloemen gebruikt. Men hield het sober. Tegenwoordig zijn de verschillen kleiner.

Bij de kosten van een rouwboeket moet je denken aan minimaal € 45,-, de grotere stukken kosten snel honderd euro. Dat loopt op tot dekselstukken van € 350,-. De kosten die bloemisten rekenen, kunnen verschillend zijn evenals de stijl. Daarom is het goed op verschillende plaatsen te informeren.

Meestal worden de bloemstukken een dag voor de uitvaart geleverd zodat de overledene bij het laatste bezoek tussen de bloemen ligt en ze de volgend dag toch nog mooi zijn. De naaste familie zorgt er soms voor dat er alle dagen tussen overlijden en uitvaart bloemen zijn.

Het is wettelijk niet verplicht een overledene met een rouwauto te vervoeren. Te voet mag ook en wordt wel eens gedaan als de afstand van huis naar kerk of aula niet te groot is. Soms wordt de oude lijkkoets weer eens van stal gehaald. Annie M.G. Schmidt werd bij haar uitvaart met een boot vervoerd. Daarnaast is er de fietskar, motor met zijspan waarin een kist past, en de uitvaartbus. Zelfs een eigen auto mag gebruikt worden. Dat gebeurt ook wel eens. Als voorbeeld bij het overlijden van een lichamelijk gehandicapt kind waarbij de speciale aangepaste auto of busje wordt gebruikt.

Waar woorden soms te kort schieten, kan muziek ten diepste binnen komen. Muziek is dan ook bij de meeste uitvaarten een belangrijk onderdeel.

In de aula van Rouwcentrum Fiddelaers kan er gebruik gemaakt worden van de muziek die wij in ons bestand hebben. Mocht het gewenste muziekstuk daar niet in staan dan kan de familie zelf muziek aanleveren. Ook kan er live muziek worden gemaakt door bijvoorbeeld een zangeres in te huren

In het crematorium wordt meestal gebruik gemaakt van cd muziek. De meeste crematoria hebben vele cd's beschikbaar, zowel met klassieke muziek als moderne muziek. Vooral de collectie moderne muziek is niet bij alle crematoria op peil omdat mensen in toenemende mate eigen cd's meebrengen.

Vrijwel altijd is er de mogelijkheid om de dienst op cd of dvd te laten zetten. Sommige mensen kiezen ervoor om alleen de muziek op cd te zetten en een speciaal hoesje te laten maken als herdenking aan de overledene. In beperkte kring wordt deze cd dan uitgereikt.

Ook is het mogelijk om in het crematorium live muziek ten gehore te brengen. Het crematorium en de uitvaartbegeleider beschikken meestal over contacten. Ook de familie zelf kan zorgen voor muziek. Kleinkinderen die een instrument bespelen, een familie ensemble of een eigen koortje.

Bij een dienst in de kerk wordt meestal gebruik gemaakt van een kerkkoor. Maar ook hier zijn meer mogelijkheden hoewel het niet in alle kerken toegestaan is 'ingeblikte' muziek te gebruiken.

Tijdens de uitvaart gebeurt er zoveel dat je niet alles kunt zien en vasthouden. Voor veel mensen is het dan ook prettig om achteraf nog eens foto's te zien of een dvd. Dit kan geregeld worden binnen de familie of met behulp van kennissen maar er zijn ook bedrijven die hierin gespecialiseerd zijn.

Zeker wanneer kinderen betrokken zijn, is dit prettig. Soms stellen ze na jaren vragen omdat ze piekeren over iets dat toen gebeurd is. Het is dan fijn om samen terug te kijken.

Voor kinderen is het helemaal zo dat ze zoveel indrukken krijgen tijdens de uitvaart (volwassenen die huilen!) dat ze heel veel niet zien en onthouden. Vooral een dvd is dan prettig om ook na jaren nog eens uit de kast te kunnen halen.

Het is tegenwoordig ook mogelijk om de uitvaartdienst via internet uit te zenden zodat ook nabestaanden die ver weg wonen er enigszins bij kunnen zijn. Er zijn bedrijven die gespecialiseerd zijn in het verstrekken van deze dienst.

Hoewel men op sommige begraafplaatsen gebonden is aan het gebruik van een voorgeschreven grafsteen van een bepaalde steenhouwer of grafstenenfabrikant, is men op de meeste begraafplaatsen vrijer. Wel is men vaak gebonden aan bepaalde afmetingen en hoogten. Grafstenen zijn er in alle soorten en maten. Met religieuze afbeeldingen zoals kruisen of symbolen die met de dood te maken hebben zoals de duif of de krans. Ook voor overledenen uit andere culturen zijn tegenwoordig vrij eenvoudig grafstenen te krijgen.

Ook zijn er veel kunstenaars die grafmonumenten ontwerpen. Een deel van hen heeft zich verenigd in Memento.

Wanneer iemand van ons de uitvaart komt regelen, krijgt de familie de 'Gids voor nabestaanden' gratis aangeboden. In deze Gids staan veel praktische tips, ook over zaken waar u na de uitvaart nog voor komt te staan zoals het afhandelen van allerlei zakelijke dingen, zoals uitkeringen, verzekeringen en de erfenis.

Wanneer er kinderen betrokken zijn, wordt de brochure 'De meest gestelde vragen over kinderen en de dood' gegeven. Wanneer de overledene ouder is van kinderen beneden de twaalf.krijgen deze kinderen een herinneringsboek 'Ik zal je nooit vergeten'. Tieners hebben meer aan 'Ben je hier of ben je daar?' Voor meer informatie kunt u terecht op www.in-de-wolken.nl.

Voor het opstellen van de rouwbrief en/of de advertentie is het boekje 'Als je woorden zoekt' behulpzaam. Dit wordt uitgeleend zodat u rustig kunt zoeken. Voor het samenstellen van de dienst, zoals de avondwake of -viering, afscheidsdienst of kerkdienst zijn diverse boeken en brochures beschikbaar. Ook deze mag u lenen van Uitvaartbureau Jan Fiddelaers.